رفتن به بالا
  • یکشنبه - 8 فروردین 1400 - 20:13
  • کد خبر : ۱۸۱
  • چاپ خبر : خودکشی و مسئولیت رسانه‌ها

خودکشی و مسئولیت رسانه‌ها

به گزارش صبح بوشهر – گروه استان‌ها، محمد صفایی*: خودکشی پدیده‌ای تقلیدی است که پیش از هر آسیب اجتماعی دیگری، نخست هسته اصلی جامعه ‏یعنی خانواده را مورد تهدید قرار می‌دهد. کانون گرم خانواده‌ای که به واسطه بسیاری از آثار و پیامدهای خودکشی، ‏کارکرد اصلی خود را از دست داده، بی اعتباری اجتماعی را نیز […]

به گزارش صبح بوشهر – گروه استان‌ها، محمد صفایی*: خودکشی پدیده‌ای تقلیدی است که پیش از هر آسیب اجتماعی دیگری، نخست هسته اصلی جامعه ‏یعنی خانواده را مورد تهدید قرار می‌دهد. کانون گرم خانواده‌ای که به واسطه بسیاری از آثار و پیامدهای خودکشی، ‏کارکرد اصلی خود را از دست داده، بی اعتباری اجتماعی را نیز متحمل می‌شود و عملاً بدل به نقطه تاریکی می‌شود که بازیابی آن هم در سطح خود خانواده و هم در سطح جامعه، بسیار دشوار خواهد بود. از این روی، پرداخت به ‏خودکشی از راه ناصحیح و ناصواب آن، پیش از هر مقصدی، خانواده را هدف می‌گیرد. ‏

شواهد و تجربیات گذشته، موارد متعددی از بروز اپیدمی یا همه‌گیری خودکشی را نشان می‌دهد که به‌دنبال انتشار ‏نامتناسب اخبار مربوط به خودکشی افراط خاص و شناخته شده در سطح جهان و ایران صورت گرفته است. ‏

اغلب افرادی که به خودکشی فکر می‌کنند، برای اقدام به خودکشی مردد هستند و مطمئن نیستند که می‌خواهند بمیرند. یکی ‏از عواملی که ممکن است افراد مستعد را به سمت خودکشی سوق دهد، انتشاراخبار خودکشی در رسانه‌ها است. ‏

اثر القایی خودکشی از طریق رسانه

در هر جامعه‌ای می‌توان افرادی را پیدا کرد که به دلیل فشارهای روانی منبعث از عوامل متعددی همچون فشارهای ‏اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، پتانسیل خودکشی را دارند. در کنار این موضوع انتشار ناشیانه خبری مربوط به ‏خودکشی یک نفر خود آموزش تلویحی این امر به فرد در معرض خودکشی می‌باشد.‎‏ به چنین قابلیتی «اثر القایی ‏خودکشی از طریق رسانه» گفته می‌شود. ‎‏ ‏

تحقیقات نشان می‌دهد، انتشار نحوه خودکشی یک فرد در رسانه‌ها خصوصاً اگر فرد مشهوری باشد که الگو محسوب ‏می‌شود، در طی ده روز ابتدایی پس از انتشار خبر می‌تواند مسبب افزایش خودکشی‌های سریالی در جامعه گردد‎.‎

علاوه بر این بیان عامل خودکشی بدون بررسی کارشناسانه نیز خود می‌تواند شیوه غلطی باشد که منجر به افزایش ‏آمار این معضل اجتماعی خواهد شد. عموماً خودکشی‌ها عوامل متعددی می‌توانند داشته باشد اما پرداختن به یک عامل، ‏طبق قابلیت «اثر القایی خودکشی از طریق رسانه» موجب هم‌ذات پنداری مخاطب هدف شده و تنها با بروز یک عامل ‏منفی در زندگی، آن شخص مرتکب تکرار همچین اشتباهی می‌شود.‏

خودکشی یک رسانه است

اکثر روانشناسان و متخصصان ارتباطات معتقدند، خود کشی خود یک رسانه است و معتقدند آمار آن با میزان پوشش رسانه ای ارتباط مستقیم داشته و تأثیرگذار است‎.‎‏ طرح این مسئله برای اولین بار به انتشار رمان «رنج‌های ورتر ‏جوان» اثر گوته بازمی‌گردد. در آن زمان متوجه شدند که بعد از انتشار این کتاب آمار خودکشی و به خصوص ‏خودکشی مردانی که شلوار زرد و پیراهن آبی می‌پوشیدند، افزایش پیداکرده است. این ترکیب پوشش، صحنه‌ای بود که ‏گوته در رمان خود آن را به تصویر کشیده بود و از این روی، مردانی که دارای شرایط مشابهی بودند، اقدام خود را با ‏بازنمایی آن صحنه والگو برداری از آن، به نتیجه می‌رساندند.‎

ارزش یا ناهنجاری

خودکشی در فرهنگ اسلامی به معنای عقب نشینی از نیل به غایت کمال و سقوط به وادی حسرت و ناکامی است. بدین ‏جهت این عمل از نظر اسلام حرام و محکوم است. خودکشی به سان ناهنجاریهای دیگر جامعه، دارای عواقب و پیامدهای سهمگین فردی و اجتماعی است. کسانی که خودکشی می‌کنند، اگر عمل آنها باعث مرگشان شود، هرچند ممکن ‏است ظاهراً از رنج و درد و مشکلات دنیا آزاد شوند، امّا بنا به اعتقادات دینی به عذاب‌های سخت و دردناکی گرفتار می‌گردند.

اما برخلاف موارد گفته شده، در مواردی دیده می‌شود که رسانه‌ها توجهی به این هنجارهای دینی ندارند و با سانسور ‏این موارد، از خودکشی بعنوان ارزش یاد می‌کنند. با توجه به اینکه جمعیت قابل توجهی از جامعه ما اعتقادات دینی دارند ‏تاکید بر عقوبت اخروی نیز می‌تواند خود مانع خودکشی و ارزش دادن به آن شود.‏

راهکار سانسور است؟

با توجه به اینکه در دنیای امروز سانسور اخبار روش مناسبی برای مقابله با بحران‌ها نیست رسانه‌ها می‌توانند ‏نقش مهمی در جلوگیری از انتشار اخبار ناصحیح با بیان ناصحیح داشته باشند.‏

این راهنما که بر اساس دستورالعمل‌های جهانی و ملی استخراج شده است، برای استفاده رسانه‌ها در پرداخت موضوع ‏خودکشی، چگونگی گزارش آن و خطاهایی که باید در تولید این گزارش از آن اجتناب کرد، گردآوری شده است: ‏

• در بین آمار خودکشی نباید صرفاً به ارائه اعداد و ارقام اتکا شود، آمارهای خودکشی با دقت و به درستی و ‏مطابق نظر یک متخصص و با مقایسه آمار سایر نقاط دنیا باید تفسیر شود.‏

• منابع اطلاعاتی که مورد استفاده قرار می‌گیرند، باید معتبر باشند.‏

• از تعمیم موارد معدود خودکشی در یک منطقه با اعلام عباراتی مانند «همه‌گیری خودکشی» یا «منطقه با بالاترین شیوع خودکشی در دنیا» باید پرهیز شود.‏

• از گزارش رفتار خودکشی به‌عنوان پاسخی قابل درک به تغییرات اجتماعی، فرهنگی یا تنزل رتبه اجتماعی ‏باید ممانعت شود.‏

• به منظور خنثی‌سازی خودکشی‌های تقلیدی لازم است که از موارد زیر پرهیز نموده یا آن را به حداقل ممکن ‏برسانید: ‏

۱)‏ پوشش خبری هیجان‌انگیز در مورد خودکشی (به‌ویژه در مواردی که افراد مشهور و مورد وثوق مردم اقدام به ‏خودکشی می‌کنند. در این موارد تا حد امکان پوشش خبری باید محدود باشد).‏

۲)‏ چاپ عکس افراد اقدام‌کننده و روش اقدام به خودکشی و صحنه خودکشی. ‏

۳)‏ چاپ واژه «خودکشی» در تیتر جراید. ‏

۴)‏ گزارش جزئیات روش خودکشی (اعلام محل اقدام به خودکشی مانند سقوط از بالای برج، زیر ریل قطار، ‏بالای پل و…) ریسک خودکشی را در افرادی که از این مناطق استفاده می‌کنند افزایش می‌دهد. ‏

۵)‏ ‏ توصیف خودکشی به‌عنوان مسأله‌ای غیرقابل توضیح یا ساده‌انگارانه. ‏

۶)‏ بکارگیری واژه‌هایی همچون «خودکشی موفق» برای خودکشی‌های کامل منجر به مرگ.

۷)‏ بزرگنمایی و هیجان‌انگیز جلوه دادن اقدام به خودکشی.

• مواردی توصیه‌ای که پیشنهاد می‌شود در انتشار اخبار بیان شود: ‏

۱)‏ تا آنجا که امکان دارد مثال‌هایی از کسانی که بحران‌های زندگی (حوادث ناگوار) را با موفقیت پشت‌سر ‏گذاشته‌اند، ذکر کنید. ‏

۲)‏ عواقب جسمی اقدام به خودکشی که منجر به مرگ نشده (از جمله آسیب مغزی در اثر خفگی، فلج شدن و…) را ‏تشریح کنید. ‏

۳)‏ رسانه‌، مراکز کمک‌رسانی مرتبط با خودکشی را نیز هنگام پخش اخبار خودکشی معرفی کند. ‏

۴)‏ اختلالات روانی و بحران‌ها را توسط متخصصان و کارشناسان تعریف کنید و از مردم بخواهید در صورت ‏وجود چنین مشکلاتی به مراکز درمانی روانپزشکی و مراکز مشاوره مراجعه کنند.‏

۵)‏ هنگام انتشار خبر خودکشی به اثرات خودکشی بر خانواده و بازماندگان فرد اقدام‌کننده، رنج و انگ وارده بر ‏خانواده در اثر انتشار خبر خودکشی توجه کنید.‏

* پژوهشگر و فعال حوزه خانواده

منبع : خبرگزاری مهر

اخبار مرتبط